Glisemik İndeks Nedir? Düşük ve Yüksek Glisemik İndeksli Besinler
Glisemik indeks (GI), karbonhidrat içeren bir besinin kan şekerini ne kadar hızlı yükselttiğini saf glikoza göre gösteren bir ölçüttür. 55 ve altı düşük, 56–69 orta, 70 ve üzeri yüksek kabul edilir. Baklagiller, yulaf, bulgur ve çoğu meyve düşük; beyaz ekmek, patates püresi ve pirinç patlağı ise yüksek glisemik indekslidir. Porsiyon miktarını da hesaba katan glisemik yük, bir besinin gerçek etkisini daha iyi gösterir.
Aynı miktarda karbonhidrat içeren iki besin kan şekerini çok farklı hızlarda yükseltebilir. Glisemik indeks bu farkı ölçmek için geliştirilmiştir.
Glisemik indeks sınıfları
| Sınıf |
Değer |
| Düşük |
55 ve altı |
| Orta |
56–69 |
| Yüksek |
70 ve üzeri |
Örnek besinler (yaklaşık)
| Düşük GI |
Orta GI |
Yüksek GI |
| Mercimek, nohut, kuru fasulye |
Bulgur pilavı |
Beyaz ekmek |
| Yulaf ezmesi (iri) |
Esmer pirinç |
Patates püresi |
| Elma, armut, portakal |
Muz (olgun) |
Pirinç patlağı |
| Süt, yoğurt |
Tam buğday ekmeği |
Mısır gevreği |
Değerler; besinin türüne, olgunluğuna ve pişirme yöntemine göre değişebilir.
Glisemik indeksi düşüren etkenler
- Lif: Lifli besinler şekerin emilimini yavaşlatır; lif rehberimize bak.
- Protein ve yağ: Karbonhidratı yoğurt, peynir veya kuruyemişle birlikte tüketmek etkiyi azaltır.
- Asit: Salataya eklenen limon veya sirke kan şekeri yükselişini hafifletebilir.
- Pişirme: Makarnayı diri pişir; sebzeleri çok yumuşatma.
Pratik öneriler
- Beyaz ekmek yerine tam tahıllı ekmek seç; farkları rehberimizde.
- Pilavın yanına bol salata ve yoğurt ekle.
- Meyve suyu yerine meyvenin kendisini ye.
- Şekerli içecekleri sınırla; günlük şeker sınırı rehberimize göz at.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerine geçmez. Belirtilerin sürüyor ya da ağırlaşıyorsa hekime başvur.
Kaynak: Harvard T.H. Chan Halk Sağlığı Okulu – Karbonhidratlar ve kan şekeri; Sidney Üniversitesi – Glisemik İndeks veritabanı
Sık sorulan sorular
Glisemik yük nedir?
Glisemik yük, bir besinin glisemik indeksi ile bir porsiyondaki karbonhidrat miktarının çarpılıp 100’e bölünmesiyle bulunur. Örneğin karpuzun glisemik indeksi yüksektir; ancak bir porsiyondaki karbonhidrat az olduğu için glisemik yükü düşüktür.
Pişirme yöntemi glisemik indeksi etkiler mi?
Evet. Makarnayı al dente (diri) pişirmek, patatesi pişirip soğutmak ve meyveyi suyu yerine bütün olarak yemek glisemik indeksi düşürür. Uzun süre pişirilen ve püre hâline getirilen besinlerde glisemik indeks yükselir.
Diyabet hastaları yalnızca glisemik indekse mi bakmalı?
Hayır. Glisemik indeks faydalı bir araçtır; ancak toplam karbonhidrat miktarı, porsiyon ve öğünün geri kalanı da önemlidir. Diyabet hastaları beslenme planlarını hekim ve diyetisyenle birlikte yapmalıdır.
← Tüm rehberler