Demir Hangi Besinlerde Bulunur? Emilimi Artıran ve Azaltan Besinler

Demir; kırmızı et, karaciğer, tavuk ve balık gibi hayvansal besinlerde kolay emilen hem demir olarak, mercimek, nohut, kuru fasulye, ıspanak, pekmez, kuru kayısı ve tam tahıllar gibi bitkisel besinlerde ise daha zor emilen hem olmayan demir olarak bulunur. Yetişkin erkeklerin günlük ihtiyacı yaklaşık 8 mg, 19–50 yaş arası kadınların 18 mg, gebelerin 27 mg’dır. Bitkisel demiri C vitamini içeren besinlerle birlikte tüketmek emilimi artırır; çay ve kahveyi yemekle birlikte içmek ise azaltır.

Demir, kandaki hemoglobinin yapısında yer alarak oksijenin vücuda taşınmasını sağlar. Demir eksikliği dünyada en yaygın beslenme sorunlarından biridir ve özellikle kadınlarda, çocuklarda ve gebelerde sık görülür.

Günlük demir ihtiyacı

Grup Günlük ihtiyaç (yaklaşık)
Yetişkin erkek 8 mg
Kadın (19–50 yaş) 18 mg
Kadın (51 yaş ve üstü) 8 mg
Gebelik 27 mg

İki tür demir

  • Hem demir: Kırmızı et, karaciğer, tavuk, hindi ve balıkta bulunur; vücut tarafından kolay emilir.
  • Hem olmayan demir: Baklagiller, yeşil yapraklı sebzeler, pekmez, kuru meyveler, tam tahıllar ve demir eklenmiş gıdalarda bulunur; emilimi daha düşüktür.

Emilimi artıranlar ve azaltanlar

Artıranlar Azaltanlar
C vitamini (limon, portakal, biber, domates) Yemekle birlikte çay ve kahve
Et, tavuk ve balıkla birlikte tüketim Yüksek miktarda kalsiyum (aynı öğünde)
Kepek ve bazı tahıllardaki fitatlar

Pratik öneri: Mercimek çorbasına limon sık, kuru fasulyenin yanında salata ye; çayını yemekten en az bir saat sonra için.

Kimler daha dikkatli olmalı?

Gebeler, yoğun adet kanaması olan kadınlar, bebekler ve küçük çocuklar, vejetaryen beslenenler ve sık kan bağışı yapanlar demir eksikliği açısından risk altındadır. Kansızlığın bir başka nedeni olan B12 eksikliği için B12 vitamini rehberimize bak.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerine geçmez. Belirtilerin sürüyor ya da ağırlaşıyorsa hekime başvur.

Kaynak: NIH Diyet Takviyeleri Ofisi – Demir bilgi notu; Dünya Sağlık Örgütü – Anemi bilgi notu

Sık sorulan sorular

Demir eksikliğinin belirtileri nelerdir?

Yorgunluk, halsizlik, solukluk, çabuk nefes nefese kalma, baş dönmesi, saç dökülmesi, tırnaklarda kırılma ve buz yeme isteği görülebilir. Tanı kan testiyle konur.

Demir takviyesini kendi başıma kullanabilir miyim?

Hayır. Demir fazlası vücutta birikerek zarar verebilir ve kansızlığın nedeni her zaman demir eksikliği olmayabilir. Takviyeyi hekiminin önerdiği doz ve sürede kullan; demir ilaçlarını çocukların ulaşamayacağı yerde sakla.

Ispanak gerçekten çok demir içerir mi?

Ispanak demir içerir; ancak içindeki oksalat nedeniyle bu demirin yalnızca küçük bir kısmı emilir. Bu nedenle ıspanak tek başına çok güçlü bir demir kaynağı değildir.

← Tüm rehberler