Romen rakamları nasıl okunur?
Romen rakamları, Antik Roma'dan bu yana kullanılan ve yedi harften oluşan bir sayı sistemidir: I = 1, V = 5, X = 10, L = 50, C = 100, D = 500, M = 1000. Sayılar bu harflerin yan yana yazılmasıyla oluşur ve değerleri toplanır: VIII = 5 + 1 + 1 + 1 = 8, LXX = 50 + 10 + 10 = 70. Sıfır için bir sembol yoktur ve basamak değeri kavramı bulunmaz.
Çıkarma kuralı
Küçük değerli bir harf, büyük değerli bir harften önce gelirse çıkarılır. Bu kural yalnızca altı birleşimde kullanılır: IV = 4, IX = 9, XL = 40, XC = 90, CD = 400, CM = 900. Böylece aynı harfin dört kez yazılması önlenir: 4 için IIII yerine IV yazılır. Standart yazımda bir harf en fazla üç kez art arda gelir; V, L ve D ise hiç tekrar edilmez. Çıkarma yalnızca I, X ve C ile, kendisinden en fazla on kat büyük harflerin önünde yapılır; bu yüzden 99 "IC" değil, XCIX olarak yazılır.
Örnekler
- 2026 = MM (2000) + XX (20) + VI (6) = MMXXVI
- 1923 = M (1000) + CM (900) + XX (20) + III (3) = MCMXXIII
- 1453 = M + CD + L + III = MCDLIII
- 49 = XL (40) + IX (9) = XLIX
- 3999 = MMMCMXCIX, standart yazımla gösterilebilen en büyük sayı
Araç sayıyı Romen rakamına çevirirken açılımı da gösterir; tersine çevirirken ise yazımın standart kurallara uyup uymadığını kontrol eder. "IIII" ya da "VX" gibi standart dışı yazımlar geçersiz sayılır.
Romen rakamları bugün nerede kullanılır?
- Yüzyıllar: Türkçede yüzyıllar sıklıkla Romen rakamıyla yazılır: XIX. yüzyıl, XXI. yüzyıl.
- Hükümdar ve papa adları: II. Mehmed, III. Selim, XVI. Louis.
- Kitap ve belgeler: Cilt ve bölüm numaraları, kitapların giriş sayfaları, kanun ve yönetmeliklerde fıkra ve bent sıraları.
- Saat kadranları: Klasik saatlerde. İlginç bir ayrıntı: pek çok saatte 4, IV yerine geleneksel olarak IIII biçiminde yazılır.
- Film ve etkinlikler: Filmlerin yapım yılları ve büyük spor organizasyonlarının sıra numaraları.
- Tarih yazımı: Düğün davetiyelerinde ya da dövmelerde tarihler Romen rakamıyla yazılabilir; araçtaki tarih kutusu bunu gün.ay.yıl biçiminde verir.
4000 ve üzerindeki sayılar için Romalılar harflerin üzerine çizgi çekerek bin katını belirtirdi; bu gösterim araçta desteklenmez. Sayıları farklı tabanlara çevirmek için sayı tabanı çevirici aracını kullanabilirsin.