Aşıdan önce: sağlık kontrolü ve parazit
Yeni bir kedi sahiplendiğinde ilk iş veteriner muayenesidir. Veteriner kedinin yaşını, genel durumunu ve olası hastalıklarını değerlendirir. Aşıdan önce genellikle iç ve dış parazit uygulaması yapılır. Parazitli ya da hasta bir kedide aşı yeterli bağışıklık oluşturmayabilir. Aşılar sadece sağlıklı kediye yapılır.
Temel aşılar
Karma aşı
Karma aşı, kedilerde yaygın ve ciddi seyredebilen üç hastalığa karşı korur:
- Panlökopeni (kedi gençlik hastalığı ya da kedi parvovirüsü): Özellikle yavrularda ölümcül olabilir.
- Herpesvirüs: Kedi gribi tablosuna yol açar; göz ve burun akıntısı, hapşırık görülür.
- Calicivirüs: Solunum yolu belirtileri ve ağızda yaralara neden olabilir.
Yavrularda karma aşı genellikle 8-9 haftalıkken başlar ve birkaç hafta arayla tekrar edilir. Ardından veterinerin önerdiği aralıklarla rapel (hatırlatma) dozu yapılır.
Kuduz aşısı
Kuduz insanlara da bulaşan ve belirtiler başladıktan sonra neredeyse her zaman ölümcül olan bir hastalıktır. Türkiye'de sahipli kedi ve köpeklere kuduz aşısı yaptırmak yasal bir zorunluluktur. Kuduz aşısı genellikle yavru belli bir yaşa geldikten sonra, çoğunlukla 3. aydan itibaren yapılır ve düzenli aralıklarla tekrarlanır. Yurt dışına çıkacak kedilerde kuduz aşısı ve antikor testi ayrıca istenebilir.
Duruma göre önerilen aşılar
- Lösemi (FeLV) aşısı: Dışarı çıkan ya da başka kedilerle temas eden kediler için önerilebilir. Aşıdan önce genellikle kan testi yapılır.
- Klamidya ve diğer aşılar: Çok kedili ortamlar ya da özel durumlar için veteriner tarafından değerlendirilir.
Genel aşı yaklaşımı tablosu
Bu tablo sadece fikir vermek içindir. Kullanılan aşı markası, kedinin sağlık durumu ve yaşam koşulları programı değiştirir.
| Dönem | Genel uygulama |
|---|---|
| Sahiplenme sonrası | Veteriner muayenesi, iç ve dış parazit uygulaması |
| Yaklaşık 8-9. hafta | İlk karma aşı |
| Birkaç hafta sonra | Karma aşı tekrarı; veterinere göre lösemi testi ve aşısı |
| Yaklaşık 3. aydan sonra | Kuduz aşısı |
| Yetişkinlik | Veterinerin belirlediği aralıklarla rapel aşılar ve düzenli parazit uygulaması |
Aşı sonrası nelere dikkat etmeli?
- Aşıdan sonra bir iki gün hafif halsizlik, iştahsızlık ve aşı yerinde hassasiyet görülebilir.
- Aşı gününde kediyi yıkama ve stresli ortamlardan uzak tut.
- Yüzde şişme, nefes almada zorluk, kusma, bayılma gibi belirtiler alerjik reaksiyon olabilir. Hemen veterinere ulaş.
- Aşı yerinde haftalarca geçmeyen ya da büyüyen bir şişlik olursa veterinere göster.
Aşı karnesi ve kimliklendirme
Veterinerin yaptığı her aşıyı kedinin aşı karnesine (pet pasaportu) işler. Türkiye'de sahipli kedi ve köpeklerin mikroçip ile kimliklendirilip Tarım ve Orman Bakanlığının kayıt sistemine kaydedilmesi gerekir. Bu işlemleri de veteriner kliniğinde yaptırabilirsin. Karneyi sakla; tatil, pansiyon ve seyahatte istenir.
Sahipsiz ya da yetişkin kedi sahiplendiysen
Aşı geçmişi bilinmeyen yetişkin bir kediyi sahiplendiğinde, veteriner onu hiç aşılanmamış kabul edip programı baştan başlatabilir. Bu durumda aşılar yavru programına benzer şekilde aralıklı yapılır. Kısırlaştırma, kan testleri ve diş kontrolü de bu ilk ziyaretlerde konuşulabilir. Hamile, emziren ya da kronik hastalığı olan kedilerde aşı kararı ayrıca değerlendirilir. Kendi başına internetten aşı ya da ilaç alıp uygulama; doz ve uygunluk kararını sadece veteriner hekim verebilir. Bir sonraki aşı tarihini telefonuna hatırlatıcı olarak kaydet.