İşten Çıkarılınca Hakların Neler?

Fesih türü neden önemli?

Hangi haklara sahip olduğun, iş sözleşmenin nasıl sona erdiğine bağlıdır. 4857 sayılı İş Kanunu'na göre işveren sözleşmeyi bildirim sürelerine uyarak (süreli fesih) ya da kanunun 25. maddesindeki haklı nedenlerle derhal (bildirimsiz) feshedebilir. Ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranış gibi bazı haklı nedenlerle yapılan fesihlerde işçi kıdem ve ihbar tazminatı alamaz. Bu yüzden işten çıkış belgesinde ve SGK çıkış bildirgesinde yazan fesih nedenini (çıkış kodunu) mutlaka kontrol et.

Kıdem tazminatı

Kıdem tazminatı, 1475 sayılı eski İş Kanunu'nun yürürlükteki 14. maddesinde düzenlenir. Temel şartlar şunlardır:

• Aynı işverene bağlı olarak en az bir yıl çalışmış olmak
• Sözleşmenin, işçinin kıdem tazminatı almasını engelleyen bir haklı nedenle değil; işveren tarafından ya da kanunda sayılan nedenlerle (emeklilik, askerlik, evlilik nedeniyle kadın işçinin ayrılması, işçinin haklı nedenle feshi gibi) sona ermesi

Her tam yıl için 30 günlük brüt ücret tutarında tazminat ödenir; bir yıldan artan süreler oranlanır. Hesaba giydirilmiş ücret (düzenli yemek, yol gibi yan ödemeler dahil) esas alınır. Kıdem tazminatının yasal bir tavanı vardır ve bu tavan her yıl iki kez güncellenir. Tazminattan yalnızca damga vergisi kesilir.

İhbar tazminatı

Belirsiz süreli iş sözleşmesini fesheden taraf, kanunun 17. maddesindeki bildirim sürelerine uymak zorundadır:

• 6 aydan az çalışmada: 2 hafta
• 6 ay - 1,5 yıl arası: 4 hafta
• 1,5 - 3 yıl arası: 6 hafta
• 3 yıldan fazla: 8 hafta

İşveren bu süreyi beklemeden işçiyi çıkarırsa, süreye karşılık gelen ücreti ihbar tazminatı olarak öder. Bildirim süresi içinde işveren, işçiye iş arama izni vermek zorundadır (günde en az iki saat).

İş güvencesi ve işe iade

Kanunun 18. maddesine göre otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde, en az altı aylık kıdemi olan ve belirsiz süreli sözleşmeyle çalışan işçinin sözleşmesi ancak geçerli bir nedenle feshedilebilir. Fesih bildiriminin yazılı yapılması ve nedeninin açıkça belirtilmesi gerekir. Feshin geçersiz olduğunu düşünen işçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde zorunlu arabuluculuğa başvurmalıdır. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa, son tutanaktan itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde işe iade davası açılabilir. Bu süreler hak düşürücüdür; kaçırırsan dava hakkını kaybedersin.

Diğer alacaklar

• Kullanılmamış yıllık izin ücreti: Sözleşme hangi şekilde sona ererse ersin, kullanılmamış izin günlerinin ücreti ödenir.
• Ödenmemiş ücret, fazla mesai, hafta tatili ve bayram çalışması ücretleri
• İşsizlik ödeneği: Kendi isteği ve kusuru dışında işsiz kalan, kanundaki prim şartlarını taşıyan işçiler İŞKUR'a başvurarak ödenek alabilir. Başvuru, işten ayrılma tarihini izleyen 30 gün içinde yapılmalıdır.

Çıkarıldığında ilk yapılacaklar

1. Fesih bildirimini yazılı iste ve tebliğ tarihini not et.
2. Hiçbir belgeyi okumadan imzalama; özellikle "ibraname" ya da "istifa dilekçesi" niteliğindeki belgelere dikkat et.
3. Bordrolarını, SGK hizmet dökümünü, iş sözleşmeni ve yazışmalarını topla.
4. SGK çıkış kodunu e-Devlet'ten kontrol et.
5. İŞKUR'a işsizlik ödeneği başvurusunu süresi içinde yap.
6. Alacakların için arabuluculuğa başvurmadan önce bir avukata ya da ALO 170'e danış.