Mutfak çöpünün önemli bir kısmı sebze ve meyve atıklarından oluşur. Bu atıkları kompost yaparak hem çöp miktarını azaltabilir hem de bitkilerin için doğal bir toprak düzenleyici elde edebilirsin.
Yeşil ve kahverengi atık dengesi
| Yeşil atıklar (azotça zengin) | Kahverengi atıklar (karbonca zengin) |
|---|---|
| Sebze ve meyve kabukları | Kuru yapraklar |
| Kahve telvesi, çay posası | Kâğıt havlu, mürekkepsiz kâğıt |
| Taze biçilmiş çim | Karton, yumurta kolisi (parçalanmış) |
| Bitki artıkları | Talaş, ince dallar |
Genel kural, bir ölçü yeşil atığa iki-üç ölçü kahverengi atık eklemektir.
Kompostlanmaması gerekenler
- Et, balık, kemik ve süt ürünleri (koku ve haşere yapar)
- Yağlı yemek artıkları
- Kedi ve köpek dışkısı
- Hastalıklı bitkiler
- İlaçlanmış veya boyalı ahşap, parlak kâğıt
- Plastik ve “biyobozunur” yazsa bile endüstriyel kompost gerektiren ambalajlar
Adım adım kompost yapımı
- Yer veya kap seç: Bahçede gölge ve iyi drene olan bir köşe ya da balkonda havalandırma delikli kapaklı bir kutu.
- Tabana kahverengi atık serin: İnce dallar ve kuru yapraklar hava akışını sağlar.
- Katmanlar oluştur: Yeşil atıkları kahverengi atıklarla ört. Atıkları küçük parçalara ayırmak süreci hızlandırır.
- Nemi kontrol et: Yığın, sıkılmış bir sünger kadar nemli olmalı. Kuruysa su serp, çok ıslaksa kahverengi atık ekle.
- Havalandır: Haftada bir kez bahçe çatalıyla karıştır.
- Olgunlaşmasını bekle: Koyu renkli ve toprak kokulu hâle geldiğinde kullanıma hazırdır.
Kompost nasıl kullanılır?
- Bahçe toprağına karıştır.
- Saksı toprağına yaklaşık dörtte bir oranında ekle.
- Çim ve ağaç diplerine ince bir tabaka hâlinde serin.
Saksı bitkilerinin sağlıklı kalması için bitki yaprakları neden sararır rehberimize de göz at. Kompost, karbon ayak izini azaltmanın kolay yollarından biridir.
Bahçede kompost
- Gölgeli ya da yarı gölgeli, toprak zeminli bir köşe seç ya da altı açık bir kompost kutusu kullan.
- En alta havalanma için kalın dallar ve kuru saplar koy.
- Yeşil ve kahverengi malzemeleri katmanlar halinde ekle. Malzemeleri küçük parçalara ayırmak çürümeyi hızlandırır.
- Yığın sıkılmış bir sünger kadar nemli olmalı; çok kuruysa su ekle, çok ıslaksa kahverengi malzeme ekle.
- Birkaç haftada bir yığını bir bel ya da dirgenle karıştırarak havalandır.
- Koşullara bağlı olarak birkaç ay ile bir yıl içinde alt kısımlar koyu renkli, toprak kokulu ve ufalanan bir yapıya dönüşür.
Balkonda kompost
Balkonda kapaklı, havalandırma delikleri olan bir kova ya da hazır balkon kompost kabı kullanılabilir. Kabın dibine kuru yaprak ya da kartondan bir tabaka koy, mutfak atıklarını her eklediğinde üzerini bir avuç kahverengi malzemeyle ört. Bu yöntem kokuyu ve sinekleri büyük ölçüde engeller. Solucan kompostu (vermikompost) da küçük alanlar için popüler bir yöntemdir; özel kırmızı kompost solucanları atıkları hızla işler.
Sorunlar ve çözümleri
- Kötü koku: Çok fazla yeşil malzeme ve havasızlık. Kahverengi malzeme ekle ve karıştır.
- Çürümüyor: Çok kuru ya da çok fazla kahverengi malzeme var. Su ve yeşil malzeme ekle.
- Sinekler: Taze atıkların üstünü her seferinde kahverengi malzemeyle ört.
- Fareler ve diğer hayvanlar: Et ve pişmiş yemek atma; kapaklı kap kullan.
Olgun kompostun özellikleri
- Koyu kahverengi ya da siyaha yakın renk
- Orman toprağına benzeyen hoş bir koku
- Ufalanan, gevşek bir yapı
- Başlangıçtaki atıkların büyük ölçüde tanınmaz hale gelmesi
Kompost hâlâ ısınıyorsa, kötü kokuyorsa ya da atıklar seçiliyorsa olgunlaşmamıştır; biraz daha beklet.