EBOB ve EKOK nedir?
EBOB (en büyük ortak bölen), verilen sayıların hepsini kalansız bölen en büyük sayıdır. EKOK (en küçük ortak kat) ise verilen sayıların hepsine kalansız bölünebilen en küçük pozitif sayıdır. İki kavram da ortaokul matematiğinde, özellikle 6. ve 8. sınıfta ve LGS sorularında sık karşına çıkar.
Asal çarpanlarla nasıl bulunur?
Her sayı asal çarpanlarına ayrılır. EBOB için yalnızca bütün sayılarda ortak olan asal çarpanlar alınır ve her birinin en küçük üssü kullanılır. EKOK için sayılarda geçen bütün asal çarpanlar alınır ve her birinin en büyük üssü kullanılır.
Temsili örnek: 12, 18 ve 30 için 12 = 2² × 3, 18 = 2 × 3², 30 = 2 × 3 × 5 olur. Üç sayıda da ortak olan asallar 2 ve 3'tür; en küçük üsleriyle EBOB = 2 × 3 = 6 bulunur. EKOK için bütün asallar en büyük üsleriyle alınır: 2² × 3² × 5 = 180. Araç her sayının ayrışımını ve iki sonucun nereden geldiğini aynı biçimde listeler.
İki sayı için kısa yol
İki sayının çarpımı, EBOB ile EKOK'un çarpımına eşittir: a × b = EBOB × EKOK. Örneğin 12 ve 18 için EBOB 6, EKOK 36'dır ve 12 × 18 = 6 × 36 = 216. Bu eşitlik yalnızca iki sayı için geçerlidir; üç ve daha fazla sayıda kullanılamaz.
Problemlerde hangisi kullanılır?
- EBOB: Bir bütünü eşit ve mümkün olan en büyük parçalara bölmek. "Boyları 120 cm ve 84 cm olan iki tahta eşit ve en uzun parçalara kesilecek" türü sorular; parça boyu EBOB(120, 84) = 12 cm'dir.
- EKOK: Tekrarlanan olayların yeniden aynı anda gerçekleşmesi. "Biri 6, diğeri 8 dakikada bir kalkan iki otobüs birlikte kaç dakika sonra yeniden kalkar" türü sorular; cevap EKOK(6, 8) = 24 dakikadır.
EBOB'u 1 olan sayılara aralarında asal denir; bu durumda iki sayının EKOK'u çarpımlarına eşittir.