GSS prim borcu nedir?
Genel sağlık sigortası (GSS), 5510 sayılı Kanun ile herkesin sağlık güvencesi altında olmasını amaçlar. Çalışarak sigortalı olanlar, emekliler ve bunların bakmakla yükümlü olduğu kişiler (eş, çocuk, belirli şartlarla anne-baba) zaten sağlık güvencesine sahiptir. Hiçbir güvencesi olmayan kişiler ise SGK tarafından GSS kapsamında tescil edilir ve aylık prim ödemesi beklenir. Ödenmeyen primler zamanla GSS prim borcuna dönüşür.
Kimlere GSS borcu çıkar?
- Çalışmayan, sigortalı ya da emekli olmayan ve kimsenin bakmakla yükümlü olduğu kişi sayılmayan yetişkinler.
- İşten ayrıldıktan sonra kanundaki sürelerden sonra güvencesi sona eren kişiler.
- Yaş sınırını aştığı için ebeveyn üzerinden güvencesi biten gençler.
Prim ödemeden güvencede olanlar
- 18 yaş altı çocuklar: Anne ve babalarının durumuna bakılmaksızın sağlık hizmeti alır.
- Öğrenciler: Ebeveyn üzerinden, lise ve dengi öğrenimde 20, yükseköğrenimde 25 yaşına kadar bakmakla yükümlü olunan kişi sayılır.
- Gelir testi sonucu primi devlet tarafından ödenenler ve kanunda sayılan diğer gruplar.
Gelir testi
Gelir testi, hanende kişi başına düşen aylık gelirin hesaplanmasıdır. Test, ikamet ettiğin yerdeki Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı aracılığıyla yapılır. Hanede kişi başına düşen gelir, brüt asgari ücretin üçte birinden az çıkarsa primin devlet tarafından ödenir. Daha yüksek çıkarsa gelir düzeyine göre belirlenen prim tutarını kendin ödersin. Gelir testi yaptırmazsan prim en yüksek basamaktan hesaplanabilir; bu nedenle testi geciktirme.
Borç sorgulama adımları
- e-Devlet Kapısı'na giriş yap.
- SGK'nın genel sağlık sigortası borç sorgulama hizmetini aç ("GSS" yazarak aratabilirsin).
- Dönem dönem tahakkuk eden prim borcunu ve gecikme zammını gör.
- Tescil kaydının doğru olup olmadığını kontrol et. Aynı dönemde başka yerden güvencen varsa SGK'ya başvurup düzeltme iste.
Nasıl ödenir?
GSS primini SGK ile anlaşmalı bankaların şube, internet ve mobil kanallarından T.C. kimlik numaranla ödeyebilirsin. Prim tutarları asgari ücrete bağlı olduğu için her yıl değişir; güncel tutarı sorgulama ekranında görürsün.
Gelir testi başvurusu nasıl yapılır?
- Yerleşim yerindeki Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfına kimliğinle başvur.
- Hanende yaşayan kişileri ve gelir bilgilerini beyan et.
- Vakıf görevlileri gerekirse hanende inceleme yapar ve gelirini resmi kayıtlardan kontrol eder.
- Sonuç SGK'ya bildirilir ve prim basamağın buna göre belirlenir.
Gelir testi sonucu, beyanına ve resmi kayıtlara dayanır. Yanlış beyan, sonradan borç çıkmasına ve yaptırımlara yol açabilir.
Örnek durum
Üniversiteden 24 yaşında mezun olan ve henüz iş bulamayan birini düşün. Mezuniyetle birlikte öğrenci olarak ebeveyn üzerinden sağladığı güvence, kanundaki koşullara göre sona erebilir. Bu kişi gelir testi yaptırmazsa adına GSS primi tahakkuk etmeye başlar. Hane geliri düşükse gelir testiyle primin devlet tarafından ödenmesi sağlanabilir. İşe girdiğinde ise tescil işveren üzerinden devam eder. Mezuniyetten sonra e-Devlet'teki sağlık güvencesi durumunu mutlaka kontrol et.
Dikkat edilecekler
- Yurt dışında yaşıyorsan bunu belgeleyerek SGK'ya bildir; aksi halde Türkiye'de olmadığın dönemler için borç çıkabilir.
- Gelir durumun değişirse (ör. iş bulma, işten ayrılma) gelir testini yeniden yaptır.
- Zaman zaman çıkarılan yapılandırma ve af düzenlemeleri GSS borçlarını da kapsayabilir; başvuru süreleri kısıtlıdır.
- Bir işte çalışmaya başladığında GSS tescilin kendiliğinden sona erer; eski dönem borçları ise silinmez.